Академиялық Адалдық

Академиялық адалдық Каспий қоғамдық университеті қызметінің негізгі қағидаттарының бірі және білім сапасын қамтамасыз етудің, әділ бағалаудың, оқу нәтижелеріне деген сенімнің және зияткерлік еңбекке құрметпен қараудың маңызды шарты болып табылады.

Каспий қоғамдық университеті оқуға жауапты көзқарасты қалыптастыруға, плагиатқа, көшіруге, деректерді бұрмалауға және академиялық адалдыққа қайшы келетін өзге де әрекеттерге жол бермеуге бағытталған академиялық адалдық мәдениетін жүйелі түрде дамытып келеді.

Академиялық адалдық қағидаттарын одан әрі нығайту мақсатында Университет Академиялық адалдық лигасына кіру бастамасын көтерді. «Каспий қоғамдық университеті» білім беру мекемесінің Лига құрамына кіру мәселесі Академиялық адалдық лигасының Жалпы жиналысында 2026 жылғы 04 наурыздағы № 3 хаттамаға сәйкес қаралды. Дауыс беру қорытындысы бойынша көпшілік дауыспен оң шешім қабылданып, Университеттің Академиялық адалдық лигасының құрамына кіруі бекітілді.

Академиялық адалдық лигасына кіру Каспий қоғамдық университетінің адал оқыту, білімді объективті бағалау, академиялық жауапкершілік және білім беру процесінің сапасын тұрақты арттыру қағидаттарына бейілділігін растайды.

Университеттің осы бағыттағы қызметі академиялық адалдықтың он негізгі қағидатына негізделеді:

1) Академиялық адалдық Лиганың әрбір мүшесінің, оның білім беру процесінің және зерттеулерінің ең басты құндылығы болып табылады.

2) Лиганың әрбір мүшесі академиялық адалдықтың айқын, әділ және дәйекті стандарттарының, дәйексөз келтіру ережелерінің және мінез-құлық ережелерінің сақталуын қамтамасыз етеді.

3) Лиганың әрбір мүшесі академиялық және/немесе зерттеу мақсаттарына ұсынылған, олардың сипатына, мазмұны мен көлеміне қарамастан, барлық жазбаша жұмыстарын плагиатқа міндетті тексеруді қамтамасыз ету үшін жауаптылықта болады.

4) Лиганың әрбір мүшесі академиялық адалдық принциптері мен стандарттарын бұзғаны үшін білім алушылардың жауапкершілігін қамтамасыз етеді.

5) Лиганың әрбір мүшесі оқу нәтижелерін әділ әрі дұрыс бағалаудың өз жүйесі аясында білім алушыларға қатысты жоғары талаптарды белгілейді.

6) Лиганың әрбір мүшесі тек үздіктерге ғана өз оқуын бітіруге мүмкіндік береді.

7) Лиганың әрбір мүшесі кадрларды даярлау сапасы үшін жауаптылықта болады, ол дипломмен расталған.

8) Лиганың әрбір мүшесі академиялық адалдық принциптері мен стандарттарын, өзара сыйластық пен әділдікті дарытатын ұстаз ретінде оқытушының биік жауаптылығын қамтамасыз етеді.

9) Лиганың әрбір мүшесі академиялық адалдықты ілгерілету және қорғау білім беру ұйымындағы барлық білім алушылар мен қызметкерлердің ортақ күштерінің нәтижесі болып табылатындығын мойындайды.

10) Лиганың әрбір мүшесі өзіне жүктелген, оның ішінде Лига қызметінің негізгі принциптерін адал орындауға міндеттенеді. Ол Жарғы не Лига актілеріне сәйкес міндеттемелерді орындамағаны, сондай-ақ академиялық адалдық принциптері мен стандарттарын, оның ішінде Лига қызметінің негізгі принциптерін бұзғаны үшін ұйымнан шығарылуы мүмкін екенін түсінеді.

1. АКАДЕМИЯЛЫҚ АДАЛДЫҚ САЯСАТЫ
2. АКАДЕМИЯЛЫҚ АДАЛДЫҚ МӘСЕЛЕЛЕРІ ЖӨНІНДЕГІ КОМИССИЯ ТУРАЛЫ ЕРЕЖЕ
3. БІЛІМ БЕРУ ПРОЦЕСІНДЕ ЖАСАНДЫ ИНТЕЛЛЕКТ ТЕХНОЛОГИЯЛАРЫН ЖАУАПТЫ ЖӘНЕ ЭТИКАЛЫҚ ПАЙДАЛАНУ БОЙЫНША ӘДІСТЕМЕЛІК ҰСЫНЫМДАР
4. ЭТИКА ЖӨНІНДЕГІ КОМИТЕТ ТУРАЛЫ ЕРЕЖЕ
5. БІЛІМ АЛУШЫНЫҢ АР-НАМЫС КОДЕКСІ
6. ЗЕРТТЕУШІЛЕРДІҢ АР-НАМЫС КОДЕКСІ

Бұл бөлімшеде академиялық адалдық туралы жиі қойылатын сұрақтарға жауаптар ұсынылған. Ақпарат білім алушыларға қандай әрекеттердің бұзушылық болып саналатынын, дереккөздерді қалай дұрыс пайдалану керектігін, жасанды интеллектіні қолдануға болатынын-болмайтынын және шешіммен келіспеген жағдайда не істеу қажет екенін түсінуге көмектеседі.

1. Академиялық адалдық дегеніміз не?

Академиялық адалдық – бұл оқу, жазбаша, практикалық, жобалық, зерттеу және өзге де жұмыстарды адал әрі өз бетінше орындау. Ол басқа адамдардың зияткерлік еңбегіне құрметпен қарауды, дереккөздерді дұрыс пайдалануды, білімді бақылаудан өту қағидаларын сақтауды және алдау, плагиат, көшіру мен өзге де адал емес әрекеттерге жол бермеуді көздейді.

2. Академиялық адалдық неге маңызды?

Академиялық адалдық білімді әділ бағалауды, оқу нәтижелеріне деген сенімді және білім сапасын қамтамасыз етеді. Оның қағидаларын сақтау әрбір білім алушыға өз білімін, дағдыларын және жетістіктерін адал жолмен дәлелдеуге көмектеседі.

3. Академиялық адалдықты бұзу болып не саналады?

Академиялық адалдықты бұзуға плагиат, көшіру, деректерді бұрмалау және қолдан жасау, рұқсат етілмеген көмекті пайдалану, білімді бақылаудан өту қағидаларын бұзу, бөтен жұмысты өз жұмысы ретінде ұсыну, оқу жұмыстарын сатып алу немесе тапсырыс беру, сондай-ақ жасанды интеллект технологияларын құқыққа қайшы пайдалану жатады.

4. Плагиат дегеніміз не?

Плагиат – бұл басқа адамның мәтінін, идеясын, деректерін, қорытындыларын, суреттерін, кестелерін, сызбаларын немесе өзге де материалдарын авторын және дереккөзін тиісті түрде көрсетпей пайдалану. Мәтін ішінара өзгертілсе де, дереккөз көрсетілмесе, бұл академиялық адалдықты бұзу ретінде қарастырылуы мүмкін.

5. Дереккөздерді қалай дұрыс пайдалану керек?

Кітаптарды, мақалаларды, интернет-ресурстарды, нормативтік актілерді, статистиканы, суреттерді, кестелерді немесе өзге де материалдарды пайдаланған кезде міндетті түрде дереккөзді көрсету қажет. Егер сөзбе-сөз дәйексөз қолданылса, ол белгіленген талаптарға сәйкес рәсімделуі тиіс. Егер басқа автордың идеясы өз сөзімен берілсе, дереккөз бәрібір көрсетілуі қажет.

6. Тапсырмаларды басқа студенттермен бірге орындауға бола ма?

Бірлескен жұмыс тек тапсырмада, білім беру бағдарламасында тікелей көзделген немесе оқытушы рұқсат берген жағдайларда ғана допускается. Егер тапсырма жеке орындалуы тиіс болса, білім алушы оны өз бетінше орындауға міндетті.

7. ChatGPTжәне басқа жасанды интеллект құралдарын пайдалануға бола ма?

Жасанды интеллектіні тек көмекші құрал ретінде пайдалануға болады, егер бұл оқытушы, тапсырма шарттары немесе Университеттің ішкі құжаттары арқылы тыйым салынбаған болса. ЖИ білім алушының дербес ойлауын, талдауын, қорытындыларын, дәлелдемесін және жеке үлесін алмастырмауы тиіс.

8. Жасанды интеллектіні қандай мақсаттарда пайдалануға болады?

Жасанды интеллектіні ақпаратты іздеу және құрылымдау, тақырып бойынша қосымша түсіндірме алу, жоспар немесе тезис дайындау, мәтіннің логикасын тексеру, тілдік және грамматикалық өңдеу, көмекші материалдар дайындау үшін пайдалануға болады, егер бұл тапсырма талаптарына қайшы келмесе.

9. Жасанды интеллектіні пайдалану кезінде не істеуге болмайды?

Толық немесе басым бөлігін жасанды интеллект жасаған мәтінді, шешімді, талдауды, презентацияны, кестені, бағдарламалық кодты немесе өзге де материалды өзінің дербес жұмысының нәтижесі ретінде ұсынуға болмайды. Сондай-ақ оқытушы немесе тапсырма шарттары ЖИ қолдануға тікелей тыйым салған жағдайда оны пайдалануға болмайды.

10. ChatGPTнемесе басқа ЖИ-құралы қолданылғанын көрсету қажет пе?

Иә, егер бұл оқытушының талаптарында, тапсырма шарттарында немесе Университеттің ішкі құжаттарында көзделсе, көрсету қажет. Мұндай жағдайда білім алушы қандай құралды, қандай мақсатта және жұмыстың қай бөлігінде пайдаланғанын көрсетуі тиіс.

11. Жасанды интеллектіні пайдаланғанын қалай көрсетуге болады?

Келесі тұжырымды пайдалануға болады:

«Осы жұмысты дайындау барысында жасанды интеллект технологиялары пайдаланылды: _____________________________. Құрал _____________________________ мақсатында қолданылды. Жұмыстың қорытынды мәтіні, тұжырымдары, дәлелдемелері және мазмұны автор тарапынан өз бетінше тексеріліп, өңделіп және ұсынылды».

12. Егер жұмыс барысында жасанды интеллект пайдаланылса, қателер үшін кім жауап береді?

Ұсынылған жұмыстың мазмұны, дұрыстығы, түпнұсқалығы, сапасы және корректілігі үшін білім алушының өзі жауап береді. Жұмысты дайындау кезінде жасанды интеллект пайдаланылған болса да, студент ақпаратты, дереккөздерді, қорытындыларды және қорытынды мәтінді тексеруге міндетті.

13. Егер студент ЖИ немесе басқа материалдарды пайдалануға болатынына сенімді болмаса, не істеуі керек?

Егер білім алушыда жасанды интеллектіні, дереккөздерді, бірлескен көмекті немесе өзге де материалдарды пайдалануға рұқсат етілетініне қатысты күмән болса, тапсырманы орындап, тапсырар алдында оқытушыдан талаптарды алдын ала нақтылап алуы қажет.

14. Мүмкін бұзушылық анықталған жағдайда не болады?

Академиялық адалдықты бұзу белгілері анықталған жағдайда болжамды бұзушылық тіркеліп, белгіленген тәртіппен қарауға берілуі мүмкін. Қарау барысында объективтілік, бейтараптық, тараптардың теңдігі, құпиялылық, сондай-ақ білім алушының түсініктеме және қосымша материалдар ұсыну құқығы қамтамасыз етіледі.

15. Студент өз ұстанымын түсіндіре ала ма?

Иә. Білім алушы академиялық адалдықты бұзу фактісі қаралған кезде түсініктемелер, дәлелдер және айғақтар ұсынуға құқылы.

16. Егер студент шешіммен келіспесе, не істеуі керек?

Егер білім алушы академиялық адалдықты бұзу туралы шешіммен келіспесе, ол Университеттің ішкі құжаттарында белгіленген тәртіппен апелляция беруге құқылы. Апелляцияда келіспеу негіздерін көрсету және бар болған жағдайда растайтын материалдарды қоса тіркеу қажет.

17. Академиялық адалдықты бұзғаны үшін қандай шаралар қолданылуы мүмкін?

Бұзушылықтың сипаты мен ауырлық дәрежесіне қарай ауызша ескерту, жазбаша ескерту, тапсырма нәтижелерін жою, бағаны төмендету, білімді бақылау нәтижелерін жарамсыз деп тану, материалдарды Университеттің уәкілетті органының қарауына жіберу, сондай-ақ Университеттің ішкі құжаттарында көзделген өзге де шаралар қолданылуы мүмкін.

18. Әрбір студент нені есте сақтауы керек?

Әрбір білім алушы оқу тапсырмаларын адал әрі өз бетінше орындауға, басқа авторлардың еңбегін құрметтеуге, дереккөздерді дұрыс көрсетуге, оқытушының талаптарын сақтауға және академиялық артықшылықтарға қол жеткізудің адал емес тәсілдерін пайдаланбауға міндетті.

Бұл бөлімшеде білім беру процесінде академиялық адалдықты қамтамасыз ету бойынша профессорлық-оқытушылық құрамға арналған ұсынымдар ұсынылған. Ақпарат оқытушыларға бұзушылықтардың алдын алуға, білім алушыларға тапсырмаларға қойылатын талаптарды, дәйексөз келтіру қағидаларын, жасанды интеллектіні пайдаланудың рұқсат етілетін шектерін, сондай-ақ академиялық адалдыққа қайшы әрекеттердің белгілері анықталған жағдайда әрекет ету тәртібін алдын ала түсіндіруге көмектеседі.

1. Академиялық адалдықты қамтамасыз етудегі оқытушының рөлі қандай?

Оқытушы білім алушылар арасында академиялық адалдық мәдениетін қалыптастыруда маңызды рөл атқарады. Ол оқу нәтижелерін бағалап қана қоймай, студенттерге тапсырмаларды орындау талаптарын, дәйексөз келтіру қағидаларын, бағалау критерийлерін, рұқсат етілетін көмек түрлерін және академиялық адалдықты бұзудың салдарын алдын ала түсіндіруі тиіс.

2. Оқытушы академиялық адалдықты бұзудың алдын қалай алады?

Бұзушылықтардың алдын алу үшін оқытушыға білім алушыларға тапсырмаға қойылатын талаптарды, жұмысты орындау форматын, тапсыру мерзімдерін, бағалау критерийлерін, дереккөздерді пайдалану қағидаларын, бірлескен жұмыстың рұқсат етілуін немесе тыйым салынуын, сондай-ақ цифрлық технологиялар мен жасанды интеллектіні пайдалану шарттарын алдын ала әрі түсінікті түрде түсіндіру ұсынылады.

3. Тапсырманы орындауға дейін студенттерге нені түсіндіру қажет?

Тапсырманы орындауға дейін білім алушыларға мыналарды түсіндіру қажет:

• тапсырма жеке орындалуы тиіс пе немесе топтық жұмысқа рұқсат етіле ме;
• қандай дереккөздерді пайдалануға болады;
• сілтемелер мен дәйексөздерді қалай дұрыс рәсімдеу қажет;
• жасанды интеллектіні пайдалануға рұқсат етіле ме;
• ЖИ қолдану фактісін ашып көрсету қажет пе;
• қандай әрекеттер академиялық адалдықты бұзу болып саналатыны;
• жұмыс қалай бағаланатыны.

4. Академиялық адалдық талаптарын силлабуста қалай көрсету қажет?

Силлабуста тапсырмаларды өз бетінше орындауға қойылатын талаптарды, дәйексөз келтіру қағидаларын, дереккөздерді пайдалану тәртібін, жасанды интеллектіні пайдалану шарттарын, плагиатқа, көшіруге, деректерді бұрмалауға, жұмысты үшінші тұлғалардың орындауына және академиялық адалдыққа қайшы келетін өзге де әрекеттерге тыйым салынатынын жеке көрсету ұсынылады.

Сондай-ақ академиялық адалдық талаптарын бұзу Университеттің ішкі құжаттарына сәйкес жауапкершілік шараларына әкеп соғуы мүмкін екенін көрсету ұсынылады. 

5. Студенттерге дәйексөз келтіру және дереккөздерді пайдалану қағидаларын қалай түсіндіру қажет?

Оқытушыға студенттерге бөтен мәтіндерді, идеяларды, деректерді, кестелерді, суреттерді, сызбаларды, графиктерді, нормативтік актілерді, интернет-ресурстарды және өзге де материалдарды пайдаланған кезде дереккөзді міндетті түрде көрсету қажет екенін түсіндіру ұсынылады.

Егер студент сөзбе-сөз дәйексөз қолданса, ол дәйексөз ретінде рәсімделуі тиіс. Егер студент басқа автордың ойын өз сөзімен жеткізсе, дереккөз бәрібір көрсетілуі қажет. Дереккөзге сілтеменің болмауы академиялық адалдықты бұзу ретінде қарастырылуы мүмкін. 

6. Оқытушы жасанды интеллектіні пайдалану қағидаларын қалай көрсетуі керек?

Тапсырманы әзірлеу кезінде оқытушы жасанды интеллектіні пайдалануға рұқсат етілетін-етілмейтінін, қандай көлемде және қандай мақсатта қолдануға болатынын алдын ала айқындауы ұсынылады. Бұл шарттар тапсырманың сипаттамасында, силлабуста немесе жұмысты орындау жөніндегі нұсқаулықта көрсетілуі қажет.

Егер ЖИ пайдалануға рұқсат етілсе, оқытушы білім алушыларға оны пайдалану фактісін ашып көрсету тәртібін түсіндіруі тиіс.

7. Тапсырмада ЖИ қолдану бойынша қандай шарттарды көрсетуге болады?

Тапсырмада келесі нұсқалардың бірін көрсетуге болады:

• жасанды интеллект технологияларын пайдалануға жол берілмейді;
• жасанды интеллект технологияларын тек техникалық көмек ретінде пайдалануға рұқсат етіледі;
• жасанды интеллект технологияларын оны пайдалану фактісін ашып көрсету шартымен көмекші құрал ретінде пайдалануға рұқсат етіледі;
• жасанды интеллект технологияларын оқытушы тікелей көрсеткен көлемде ғана пайдалануға рұқсат етіледі;
• жасанды интеллект технологияларын пайдалану тапсырманың бір бөлігі болып табылады және талдауға, талқылауға немесе бағалауға жатады. 

8. «ЖИ тек техникалық көмек үшін рұқсат етіледі» деген нені білдіреді?

Бұл студенттің ЖИ-ді, мысалы, грамматиканы тексеру, мәтін құрылымын жақсарту, жалпы идеяларды іздеу немесе бастапқы жоспар дайындау үшін пайдалана алатынын білдіреді. Алайда студент ЖИ жасаған мәтінді, талдауды, қорытындыларды немесе шешімді өзінің дербес жұмысы ретінде ұсына алмайды.

9. «ЖИ көмекші құрал ретінде рұқсат етіледі» деген нені білдіреді?

Бұл білім алушы жасанды интеллектіні оқу процесін қолдау үшін пайдалана алатынын білдіреді. Алайда қорытынды мәтін, тұжырымдар, дәлелдемелер, есептеулер, талдау және жұмыстың мазмұны студент тарапынан өз бетінше тексеріліп, өңделіп және ұсынылуы тиіс.

10. Студент ЖИ қолдану фактісін қалай ашып көрсетуі керек?

Егер жасанды интеллектіні пайдалануға рұқсат етілсе және оны ашып көрсету талап етілсе, студент қандай құралды пайдаланғанын, қандай мақсатта, жұмыстың қай бөлігінде және қалай қолданғанын көрсетуі тиіс.

Келесі тұжырымды пайдалануға болады:

«Осы жұмысты дайындау барысында жасанды интеллект технологиялары пайдаланылды: _____________________________. Құрал _____________________________ мақсатында қолданылды. Жұмыстың қорытынды мәтіні, тұжырымдары, дәлелдемелері және мазмұны автор тарапынан өз бетінше тексеріліп, өңделіп және ұсынылды».

11. ЖИ пайдаланылған жұмыстарды бағалау кезінде нені ескеру қажет?

Жұмысты бағалау кезінде оқытушыға тек қорытынды нәтижені ғана емес, сонымен қатар білім алушының дербестік деңгейін, талдау сапасын, дәлелдемесін, қорытындыларын, жұмыс мазмұнын түсінуін және студенттің жеке үлесін ескеру ұсынылады.

Мәтіннің сыртқы көрінісін ғана емес, студенттің өз жұмысының мазмұнын қаншалықты түсінетінін және ұсынылған қорытындыларды түсіндіре алатынын бағалау маңызды.

12. Плагиат немесе өзге де бұзушылыққа күдік туындаған жағдайда не істеу қажет?

Академиялық адалдықты бұзу белгілері анықталған жағдайда оқытушы болжамды бұзушылықты тіркеп, бұзушылық фактісін растайтын материалдарды сақтап, белгіленген тәртіппен қарауды бастамалауы қажет.

Мұндай материалдарға студенттің жазбаша жұмысы, мәтіндік сәйкестіктерді тексеру есебі, скриншоттар, дереккөздерге сілтемелер, тапсырма мәтіні, бағалау критерийлері, хат алмасу немесе жағдайды қарау үшін маңызы бар өзге де мәліметтер жатуы мүмкін.

13. Академиялық адалдықты бұзу болжанған жағдайда материалдарды қалай рәсімдеу қажет?

Академиялық адалдықты бұзу белгілері болған жағдайда болжамды бұзушылық туралы акт немесе қызметтік жазба рәсімделуі мүмкін.

Құжатта мыналарды көрсету қажет:

• бұзушылық анықталған күн мен орын;
• білім алушы туралы мәліметтер;
• пән, жұмыс түрі немесе бақылау нысаны;
• мән-жайлардың қысқаша сипаттамасы;
• болжамды бұзушылық түрі;
• бұзушылықты растайтын материалдар;
• құжатты жасаған тұлғалар туралы мәліметтер.

14. Актіде қандай бұзушылықтар көрсетілуі мүмкін?

Актіде плагиат, өзін-өзі плагиаттау, көшіру, тыйым салынған материалдарды немесе техникалық құралдарды пайдалану, жұмысты басқа тұлғаның орнына орындау, өзінің жұмысын басқа тұлғаға оның оқу нәтижесі ретінде ұсынуы үшін беру, деректерді қолдан жасау немесе бұрмалау, алдау немесе жалған ақпарат ұсыну, сондай-ақ академиялық адалдық қағидаттарына қайшы келетін өзге де әрекеттер белгілері көрсетілуі мүмкін.

15. Жағдайды объективті қарауды қалай қамтамасыз етуге болады?

Болжамды бұзушылықты қарау кезінде объективтілік, бейтараптық, тараптардың теңдігі, құпиялылық және тұлғаның түсініктеме мен қосымша материалдар ұсыну құқығы сақталуы тиіс.

Оқытушы үшін тек нақты материалдарды беру және Университеттің уәкілетті органы жағдайды қарағанға дейін түпкілікті қорытынды жасамау маңызды.

16. Плагиатты тексеру нәтижелерін шешім қабылдаудың жалғыз негізі ретінде пайдалануға бола ма?

Мәтіндік материалдарды тексеру нәтижелері жағдайды қарау кезінде материалдардың бірі ретінде пайдаланылуы мүмкін. Алайда шешім барлық мән-жайларды ескере отырып қабылдануы тиіс: жұмыстың мазмұны, сәйкестіктердің сипаты, сілтемелердің болуы немесе болмауы, тапсырма талаптары, білім алушының түсініктемелері және өзге де материалдар.

17. ЖИ-детекторларды бұзушылықтың жалғыз дәлелі ретінде пайдалануға бола ма?

ЖИ-детекторлардың нәтижелерін академиялық адалдықты бұзудың жалғыз дәлелі ретінде қарастыру ұсынылмайды. Олар тек қосымша бағдар ретінде пайдаланылуы мүмкін.

Жағдайды қарау кезінде жұмыстың мазмұнын, тапсырма талаптарын, білім алушының дербестік деңгейін, студенттің өз жұмысын түсіндіре алу мүмкіндігін, ұсынылған материалдарды және өзге де мән-жайларды ескеру қажет.

18. Бұзушылықты қарау кезінде құпиялылықты қалай сақтау қажет?

Академиялық адалдықты бұзу болжанған жағдайды қарау кезінде алынған ақпарат тек тиісті жағдайды қарау үшін пайдаланылуы тиіс және Қазақстан Республикасының заңнамасында және Университеттің ішкі құжаттарында көзделген жағдайларды қоспағанда, жария етілмеуі керек

19. Егер студент шешіммен келіспесе, не істеуі керек?

Егер студент академиялық адалдықты бұзу туралы шешіммен келіспесе, ол Университеттің ішкі құжаттарында белгіленген тәртіппен оған шағымдануға құқылы.

Оқытушы студенттерге бұзушылықты қарау кезінде олардың түсініктеме, қосымша материалдар ұсынуға және апелляция құқығын пайдалануға құқығы бар екенін алдын ала түсіндіруі маңызды.

20. Оқытушы нені есте сақтауы керек?

Оқытушыға түсінікті қағидаларды алдын ала белгілеу, барлық білім алушыларға бірыңғай талаптарды қолдану, оқу нәтижелерін объективті бағалау, студенттердің құқықтары мен қадір-қасиетін құрметтеу, құпиялылықты сақтау және адал, әділ әрі жауапты академиялық ортаны қалыптастыруға ықпал ету маңызды.

Силлабус пен тапсырмаларға арналған тұжырым үлгілері

1. Академиялық адалдық туралы жалпы тұжырым

Барлық оқу тапсырмаларын орындау кезінде білім алушы академиялық адалдық қағидаттарын сақтауға, жұмысты өз бетінше орындауға, ақпарат көздерін дұрыс пайдалануға, бөтен идеялардың, мәтіндердің, деректердің, суреттердің және өзге де материалдардың авторлығын көрсетуге, сондай-ақ плагиатқа, көшіруге, деректерді бұрмалауға, рұқсат етілмеген көмекті пайдалануға және академиялық адалдыққа қайшы келетін өзге де әрекеттерге жол бермеуге міндетті.

2. Тапсырманы өз бетінше орындау туралы тұжырым

Осы тапсырма білім алушы тарапынан өз бетінше орындалуы тиіс. Бөтен жұмысты толық немесе ішінара ұсынуға, тапсырманы үшінші тұлғалардың орындауына, рұқсат етілмеген көмекті пайдалануға, сондай-ақ өз жұмысын басқа тұлғаға оның оқу нәтижесі ретінде ұсынуы үшін беруге жол берілмейді.

3. Дәйексөз келтіру қағидалары туралы тұжырым

Ақпарат көздерін пайдаланған кезде білім алушы пайдаланылған материалдарға сілтемелерді дұрыс көрсетуге міндетті. Мәтінді, идеяларды, деректерді, кестелерді, суреттерді, графиктерді, сызбаларды және өзге де материалдарды дереккөзін көрсетпей пайдалану академиялық адалдықты бұзу ретінде қарастырылуы мүмкін. 

4. ЖИ пайдалануға тыйым салу туралы тұжырым

Осы тапсырманы орындау кезінде жасанды интеллект технологияларын пайдалануға жол берілмейді. Жұмыс білім алушы тарапынан мәтін, талдау, қорытынды, есептеу, шешім немесе жұмыстың өзге де мазмұндық элементтерін генерациялау үшін ЖИ-құралдарын қолданбай, өз бетінше орындалуы тиіс.

5. ЖИ-ді тек техникалық көмек үшін пайдалануға рұқсат беру туралы тұжырым

Осы тапсырманы орындау кезінде жасанды интеллект технологияларын тек техникалық көмек үшін пайдалануға рұқсат етіледі, оның ішінде грамматиканы, орфографияны, мәтін құрылымын немесе тілдік рәсімдеуді тексеру үшін қолдануға болады. ЖИ-ді мазмұнды, талдауды, дәлелдемені, қорытындыларды немесе шешімдерді генерациялау үшін пайдалануға жол берілмейді.

6. ЖИ-ді көмекші құрал ретінде пайдалануға рұқсат беру туралы тұжырым

Осы тапсырманы орындау кезінде жасанды интеллект технологияларын оны пайдалану фактісін ашып көрсету шартымен көмекші құрал ретінде пайдалануға рұқсат етіледі. Білім алушы қандай ЖИ-құралы пайдаланылғанын, қандай мақсатта және жұмыстың қай бөлігінде қолданылғанын көрсетуге міндетті. Қорытынды мәтін, тұжырымдар, дәлелдемелер және жұмыстың мазмұны білім алушы тарапынан өз бетінше тексеріліп, өңделіп және ұсынылуы тиіс. 

7. ЖИ-ді ішінара пайдалануға рұқсат беру туралы тұжырым

Жасанды интеллект технологияларын тек оқытушы тікелей көрсеткен көлемде ғана пайдалануға рұқсат етіледі. ЖИ-ді рұқсат етілген көлемнен тыс қолдану академиялық адалдық талаптарын бұзу ретінде қарастырылуы мүмкін.

8. ЖИ тапсырманың бір бөлігі болып табылатыны туралы тұжырым

Осы тапсырма шеңберінде жасанды интеллект технологияларын пайдалану оқу жұмысының бір бөлігі болып табылады және талдауға, талқылауға немесе бағалауға жатады. Білім алушы қандай құрал пайдаланылғанын, қандай сұраулар қолданылғанын, қандай нәтижелер алынғанын және олардың қалай тексерілгенін, өңделгенін немесе сыни тұрғыдан бағаланғанын ашып көрсетуге міндетті.

9. Студенттің жеке жауапкершілігі туралы тұжырым

Білім алушы ұсынылған жұмыстың мазмұны, дұрыстығы, түпнұсқалығы, сапасы және корректілігі үшін, оны дайындау кезінде ақпарат көздері, цифрлық технологиялар немесе жасанды интеллект құралдары пайдаланылғанына қарамастан, жеке жауапты болады.

10. Жұмысты түсінуін тексеру туралы тұжырым

Оқытушы тапсырманың өз бетінше орындалғанын растау үшін білім алушыдан ұсынылған жұмыстың мазмұны, пайдаланылған дереккөздер, дәлелдер, қорытындылар, есептеулер және өзге де нәтижелер бойынша түсіндірме сұрауға құқылы.

11. Бұзушылық салдары туралы тұжырым

Тапсырманы орындау кезінде академиялық адалдық талаптарын бұзу Академиялық адалдық саясатына және Университеттің өзге де ішкі нормативтік құжаттарына сәйкес жауапкершілік шараларына әкеп соғуы мүмкін. 

12. Жазбаша жұмыстарға арналған тұжырым

Жазбаша жұмыс білім алушының дербес талдауын көрсетуі тиіс. Барлық пайдаланылған дереккөздер дұрыс рәсімделуі қажет. Мәтінді, идеяларды, деректерді немесе өзге де материалдарды дереккөзін көрсетпей алуға жол берілмейді.

13. Презентациялар мен жобаларға арналған тұжырым

Презентация немесе жоба дайындау кезінде білім алушы пайдаланылған суреттердің, кестелердің, графиктердің, статистикалық деректердің, мәтіндік материалдардың және өзге де элементтердің дереккөздерін көрсетуге міндетті. Бөтен материалдарды дереккөзге сілтеме жасамай пайдалануға жол берілмейді. 

14. Емтиханға немесе білімді бақылауға арналған тұжырым

Білімді бақылаудан өту кезінде білім алушыға рұқсат етілмеген материалдарды, техникалық құралдарды, бөгде көмекті, байланыс құралдарын, жасанды интеллектіні және өзге де құралдарды пайдалануға тыйым салынады, егер оларды пайдалану бақылау шарттарында тікелей көзделмесе.

15. ЖИ қолдану фактісін ашып көрсету туралы тұжырым

Осы жұмысты дайындау барысында жасанды интеллект технологиялары пайдаланылды: _____________________________. Құрал _____________________________ мақсатында қолданылды. Жұмыстың қорытынды мәтіні, тұжырымдары, дәлелдемелері және мазмұны автор тарапынан өз бетінше тексеріліп, өңделіп және ұсынылды.